ਹੈਦਰਾਬਾਦ, 11 ਅਗਸਤ, 2026: ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰੀ ਵਿਜੇ ਕੁਮਾਰ ਸਿਨਹਾ ਨੇ ਅੱਜ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਪਤਟਚੇਰੂ ‘ਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਸਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਨ ਫਾਰ ਦ ਸੈਮੀ-ਅਰਿਡ ਟ੍ਰੌਪਿਕਸ (ICRISAT) ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ‘ਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ, ਨਰਮਦੇਸ਼ਵਰ ਲਾਲ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ,ਮੁਕੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਲਾਲ, ਅਤੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਬਾਗਬਾਨੀ-ਕਮ-ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਬਿਹਾਰ ਰਾਜ ਬਾਗਬਾਨੀ ਮਿਸ਼ਨ/ਬਿਹਾਰ ਫਲ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਵਿਕਾਸ ਨਿਗਮ, ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।
ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ICRISAT ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਹਰਾਂ ਨਾਲ ਬਿਹਾਰ ‘ਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ‘ਚ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਸੈਂਟਰ ਆਫ਼ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਫਾਰ ਮਿਲਟਸ ਵੈਲਯੂ ਚੇਨ (BCoEMVC) ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ। ICRISAT Genebank ਦੇ ਮੁਖੀ ਡਾ. ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅਧੀਨ ਹੁਣ ਤੱਕ ਹੋਈ ਪ੍ਰਗਤੀ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ‘ਚ ਬਾਜਰੇ-ਅਧਾਰਤ ਮੁੱਲ ਲੜੀ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਕੰਮ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ।
ਕੈਬਿਨਟ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬਿਹਾਰ ‘ਚ ਨਵੇਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੌਕਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਤਰਜੀਹ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਖੋਜ, ਉੱਨਤ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਨੂੰ ਖੇਤਾਂ ‘ਚ ਲਿਆ ਕੇ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵਧਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਨੂੰ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ICRISAT ਵਰਗੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਨਾਲ ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਹਿਯੋਗ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ‘ਚ ਨਵੇਂ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ‘ਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਏਗਾ।
ਮਾਨਯੋਗ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰੀ ਵਿਜੇ ਕੁਮਾਰ ਸਿਨਹਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਨ (ਬਾਜਰਾ) ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੀ ਉਪਜ ਦਾ ਉਚਿਤ ਮੁੱਲ ਤਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਣਗੇ ਜੇਕਰ ਬਾਜਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਉਪਲਬਧ ਹੋਵੇ, ਮੁੱਲ ਜੋੜ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਤੱਕ ਉਪਜ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰੀ ਵਿਜੇ ਕੁਮਾਰ ਸਿਨਹਾ ਨੇ ਬਿਹਾਰ ਸੈਂਟਰ ਆਫ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਫਾਰ ਮਿਲਟਸ ਵੈਲਿਊ ਚੇਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅਧੀਨ ਹੋਈ ਪ੍ਰਗਤੀ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀ ਅੰਨ (ਮਿਲਟਸ) ਦੇ ਫਾਇਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਫਸਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਾਜਰੇ ਦੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਫਾਇਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬਿਹਾਰ ਸੈਂਟਰ ਆਫ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਫਾਰ ਮਿਲਟਸ ਵੈਲਿਊ ਚੇਨ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ‘ਚ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਜਾਣਗੇ। ਇਸ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦੇ ਸਫਲ ਲਾਗੂਕਰਨ ਲਈ ICRISAT ਦਾ ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮਰਥਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਬਿਹਾਰ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ICRISAT ਵਿਚਕਾਰ ਸਹਿਯੋਗ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬਾਜਰੇ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ, ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ, ਮੁੱਲ ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ‘ਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗਾ।
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਅਰਧ-ਖੁਸ਼ਕ ਖੰਡੀ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਸਲ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਨ ਵਿਖੇ ਸਮਰੱਥਾ-ਨਿਰਮਾਣ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਹੇ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਸਿਖਿਆਰਥੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਖਲਾਈ ਅਨੁਭਵਾਂ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਤਕਨੀਕਾਂ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ।
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਬਿਹਾਰ ਤੋਂ ਆਏ ਵਫ਼ਦ ਨੇ ICRISAT ਵਿਖੇ ਰੀਜਨਰੇਟਿਵ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਲਿਵਿੰਗ ਲੈਬਾਰਟਰੀ, ਸਪੀਡ ਬ੍ਰੀਡਿੰਗ ਫੈਸਿਲਿਟੀ, ਜੀਨ ਬੈਂਕ, ਸੈਂਟਰ ਆਫ਼ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਇਨ ਜੀਨੋਮਿਕਸ, ਅਤੇ ਐਗਰੀਬਿਜ਼ਨਸ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ ਪਲੇਟਫਾਰਮ (AIP) ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੋਜ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉੱਨਤ ਫਸਲ ਪ੍ਰਜਨਨ, ਜੀਨ ਸਰੋਤ ਸੰਭਾਲ, ਆਧੁਨਿਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਭਿਆਸਾਂ, ਜਲਵਾਯੂ-ਲਚਕੀਲਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉੱਦਮਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਖੋਜ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਿਆ।
ਡਾ. ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਬਲੇਡ, ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ (ਖੋਜ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ), ICRISAT ਨੇ ਵਫ਼ਦ ਨੂੰ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਗਲੋਬਲ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ-ਅਧਾਰਤ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਭੋਜਨ, ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਆਈਸੀਆਰਆਈਐਸਏਟੀ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਸੰਜੇ ਅਗਰਵਾਲ, ਗਲੋਬਲ ਰਿਸਰਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਡਾ. ਰਮਨ ਬਾਬੂ ਅਤੇ ਡਾ. ਰਮੇਸ਼ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਐਨ.ਪੀ. ਸ਼ਰਵਣ ਕੁਮਾਰ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਹੋਰ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।
Read More: ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ, ਖੋਜ ਤੇ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ: ਮੰਤਰੀ ਡਾ. ਪ੍ਰਮੋਦ ਕੁਮਾਰ
