ਨਵਰਾਤਰੀ 2026, 10 ਅਕਤੂਬਰ 2026: ਭਾਰਤ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਵਰਾਤਰੀ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੌਂ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਨਵਰਾਤਰੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਨੌਂ ਰਾਤਾਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵਰਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਗਮ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ।ਨਵਰਾਤਰੀ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚਾਈ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਚੰਗਿਆਈ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਿੱਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੁਰਾਈ ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨੀ ਵੀ ਤਾਕਤਵਰ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਹਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਨਵਰਾਤਰੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਨਵਰਾਤਰੀ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹਿੰਦੂ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਸਹੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਰੰਭ ਕਿਹੜੇ ਸਾਲ ਜਾਂ ਸਮੇਂ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤਾਰੀਖ਼ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਤਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚਲੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦਿਵਿਆ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੁਰਾਈ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਨਵਰਾਤਰੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦੋ ਵਾਰ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ:
ਚੈਤਰ ਨਵਰਾਤਰੀ: ਇਹ ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸ਼ਾਰਦੀਯ ਨਵਰਾਤਰੀ: ਇਹ ਅਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਸਹਿਰਾ ਜਾਂ ਵਿਜਯਾਦਸ਼ਮੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਗੁਪਤ ਨਵਰਾਤਰੀ ਵੀ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਕੁਝ ਸ਼ਾਕਤ ਅਤੇ ਤਾਂਤਰਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਅਤੇ ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ
ਨਵਰਾਤਰੀ ਮਨਾਉਣ ਪਿੱਛੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧਾਰਮਿਕ ਕਥਾ ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਅਤੇ ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਦੀ ਹੈ।
ਧਾਰਮਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਸੁਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਵਰਦਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਪੁਰਸ਼ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕੇਗਾ। ਇਸ ਵਰਦਾਨ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੰਕਾਰ ਵਧ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਦੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਤੇ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਕੋਲ ਗਏ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੋਇਆ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਦਿਵਿਆ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ।
ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਨੇ ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ। ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਯੁੱਧ ਨੌਂ ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ। ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਨੇ ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਦਾ ਵਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਇਸ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਬੁਰਾਈ ਉੱਤੇ ਚੰਗਿਆਈ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਨਵਰਾਤਰੀ ਦੇ ਨੌਂ ਦਿਨ ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ ਵਿਜਯਾਦਸ਼ਮੀ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਕਥਾ ਸਾਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹੰਕਾਰ, ਅਨਿਆਂ ਅਤੇ ਬੁਰਾਈ ਦਾ ਅੰਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਅਤੇ ਨਵਰਾਤਰੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ
ਨਵਰਾਤਰੀ ਅਤੇ ਦੁਸਹਿਰੇ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਰਾਮਾਇਣ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਬੋਧਨ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਦੇਵੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਨਾ।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਵਾਇਆ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਦੁਸਹਿਰੇ ਦੇ ਦਿਨ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁਤਲੇ ਸਾੜਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਵਰਾਤਰੀ ਅਤੇ ਦੁਸਹਿਰਾ ਦੋਵੇਂ ਤਿਉਹਾਰ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁਰਾਈ ਉੱਤੇ ਚੰਗਿਆਈ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਵੱਲੋਂ ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਦੇ ਵਧ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਵੱਲੋਂ ਰਾਵਣ ਦੀ ਹਾਰ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਹਨ।
ਨਵਰਾਤਰੀ ਦੇ ਨੌਂ ਦਿਨ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਨੌਂ ਰੂਪ
ਨਵਰਾਤਰੀ ਦੇ ਹਰ ਦਿਨ ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੌਂ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਨਵਦੁਰਗਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਂ ਸ਼ੈਲਪੁਤਰੀ: ਨਵਰਾਤਰੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ, ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਮਾਂ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰਿਣੀ: ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਪੱਸਿਆ, ਸਬਰ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਮਾਂ ਚੰਦਰਘੰਟਾ: ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਨਿਡਰਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਮਾਂ ਕੁਸ਼ਮਾਂਡਾ: ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਂ ਸਕੰਦਮਾਤਾ: ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਮਾਂ ਕਾਤਿਆਇਨੀ: ਛੇਵੇਂ ਦਿਨ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਮਾਂ ਕਾਲਰਾਤਰੀ: ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੁਰਾਈ ਅਤੇ ਡਰ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਾਂ ਮਹਾਗੌਰੀ: ਅੱਠਵੇਂ ਦਿਨ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਮਾਂ ਸਿੱਧਿਦਾਤਰੀ: ਨੌਵੇਂ ਦਿਨ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀਆਂ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੌਂ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਮਕਸਦ ਕੇਵਲ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਨਿਭਾਉਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹਿੰਮਤ, ਸਬਰ, ਦਇਆ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਵੀ ਹੈ।
ਨਵਰਾਤਰੀ ਕਿਵੇਂ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਵਰਾਤਰੀ ਮਨਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਵੱਖਰੇ ਹਨ, ਪਰ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਮੁੱਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਘਟ ਸਥਾਪਨਾ: ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਸ਼ੁਭ ਸਮੇਂ ਕਲਸ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਵਰਤ ਅਤੇ ਪੂਜਾ: ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਨੌਂ ਦਿਨ ਵਰਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੁਰਗਾ ਸਪਤਸ਼ਤੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਗਰਬਾ ਅਤੇ ਡਾਂਡੀਆ: ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਲੋਕ ਰਵਾਇਤੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਪਾ ਕੇ ਗਰਬਾ ਅਤੇ ਡਾਂਡੀਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਦੁਰਗਾ ਪੂਜਾ: ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਦੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਮੂਰਤੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਸਮਾਗਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕੰਜਕ ਪੂਜਨ: ਅਸ਼ਟਮੀ ਜਾਂ ਨੌਮੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰ ਛੋਟੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਤੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਜਾਗਰਣ ਅਤੇ ਭਜਨ: ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ, ਭਜਨ ਅਤੇ ਜਾਗਰਣ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨਵਰਾਤਰੀ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮਹੱਤਵ
ਨਵਰਾਤਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਬੁਰਾਈ ਉੱਤੇ ਚੰਗਿਆਈ ਦੀ ਜਿੱਤ: ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਸਾਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ: ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਔਰਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥਾ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਯਾਦ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਆਤਮ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ: ਵਰਤ, ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਸਿਮਰਨ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਾ: ਸਮੂਹਿਕ ਪੂਜਾ, ਗਰਬਾ, ਭਜਨ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਗਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਦਇਆ ਅਤੇ ਸੇਵਾ: ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦਇਆਵਾਨ ਰਹਿਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨਵਰਾਤਰੀ ਅਤੇ ਦੁਸਹਿਰੇ ਵਿੱਚ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਹੈ?
ਨਵਰਾਤਰੀ ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ਅਤੇ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਨੌਂ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਦਸਵੀਂ ਤਾਰੀਖ਼ ਨੂੰ ਵਿਜਯਾਦਸ਼ਮੀ ਜਾਂ ਦੁਸਹਿਰਾ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਵਰਾਤਰੀ ਦੌਰਾਨ ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਦੁਸਹਿਰਾ ਕਈ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਉੱਤੇ ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਜਿੱਤ ਜਾਂ ਰਾਵਣ ਉੱਤੇ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਦੋਵੇਂ ਤਿਉਹਾਰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵੀ ਹਨ।
ਸਿੱਟਾ
ਨਵਰਾਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ, ਧਾਰਮਿਕ ਆਸਥਾ ਅਤੇ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਅਤੇ ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਦੀ ਕਥਾ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਅਨਿਆਂ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਸੱਚਾਈ, ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਲੋਕ ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਵਰਾਤਰੀ ਦਾ ਅਸਲ ਸੰਦੇਸ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਪਿਆਰ, ਦਇਆ, ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਚੰਗਿਆਈ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਚੱਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Read More: ਨਵਰਾਤਰੀ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਦਿਨ, ਮਾਂ ਕਾਲਰਾਤਰੀ ਦੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਪੂਜਾ
