ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 22 ਜੁਲਾਈ 2026: ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ‘ਸਿੱਖਿਆ ਕ੍ਰਾਂਤੀ’ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਸੂਬੇ ਭਰ ਦੇ ਉੱਚ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ‘ਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ‘ਬਿਜ਼ਨਸ ਕਲਾਸ’ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਤਸ਼ਾਹਜਨਕ ਅਤੇ ਸਾਕਾਰਤਮਕ ਨਤੀਜੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ। ਬੀ.ਕਾਮ., ਬੀਬੀਏ, ਬੀ.ਟੈਕ., ਬੀ.ਵੋਕੇਸ਼ਨਲ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਈ.ਟੀ.ਆਈ. ਅਤੇ ਪੌਲੀਟੈਕਨਿਕ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਲਾਜ਼ਮੀ ਵਿਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ‘ਚ ਲਗਭਗ 95,000 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ‘ਚੋਂ, 25,693 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ, ਜਦੋਂ ਕਿ 20,241 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਉੱਦਮਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ‘ਚ ਲਗਭਗ ₹90 ਕਰੋੜ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਹਰਜੋਤ ਸਿੰਘ ਬੈਂਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਬਿਜ਼ਨਸ ਕਲਾਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਟੀਚਾ ਸਿਰਫ਼ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ, ਉੱਦਮੀ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਲਗਭਗ 95,000 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 25,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਟਾਰਟਅੱਪ ਲਾਂਚ ਕੀਤੇ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਦਮਾਂ ਨੇ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ₹90 ਕਰੋੜ ਦੀ ਆਮਦਨ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਮੌਕੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਫਲ ਕਾਰੋਬਾਰ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ‘ਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।”
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਸਾਡੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਨੌਕਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਨੌਕਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।”
ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੀ ਭਾਲ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਾ ਹੋਣ, ਸਗੋਂ ਸਵੈ-ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ‘ਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ। 2025-26 ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਾਲ ‘ਚ 925 ਉੱਚ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ‘ਚ 20 ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ, 494 ਕਾਲਜ, 320 ਆਈ.ਟੀ.ਆਈ. ਅਤੇ 91 ਪੌਲੀਟੈਕਨਿਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ‘ਚ ਬੀ.ਕਾਮ., ਬੀਬੀਏ, ਬੀ.ਟੈਕ. ਅਤੇ ਬੀ.ਵੋਕੇਸ਼ਨਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਦੋ-ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕੋਰਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਰਵਾਇਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਉਲਟ, ਜੋ ਕਿ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਹੈ, ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਮੌਕਿਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ, ਗਾਹਕ ਖੋਜ, ਮਾਰਕੀਟ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ, ਕਾਰੋਬਾਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ, ਡਿਜੀਟਲ ਮੌਜੂਦਗੀ, ਕੀਮਤ ਰਣਨੀਤੀਆਂ, ਗਾਹਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਵਿੱਤੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ, ਸੰਚਾਰ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਸਮੱਸਿਆ-ਹੱਲ ਵਰਗੇ ਵਿਹਾਰਕ ਉੱਦਮੀ ਹੁਨਰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਲਗਭਗ 57,000 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਅਸਲ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ‘ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।
ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਰਾਹੀਂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਈ-ਕਾਮਰਸ, ਬੇਕਰੀ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਸੇਵਾ, ਡਿਜੀਟਲ ਸਮੱਗਰੀ ਨਿਰਮਾਣ, ਕੋਡਿੰਗ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨ, ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਅਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤੀ, ਪ੍ਰਚੂਨ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਦੇਖਭਾਲ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ-ਅਧਾਰਤ ਉੱਦਮ, ਦਸਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਥਾਨਕ ਸੇਵਾ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ‘ਚ ਆਪਣੇ ਉੱਦਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸਦਾ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੰਜਾਬ ਭਰ ‘ਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੌਰਭ ਨੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ‘ਚ ਆਪਣੇ ਮਾਚਾ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ, “ਮੌਕ ਇਨ ਮਾਚਾ” ਵੇਚ ਕੇ ਲਗਭਗ ₹90,000 ਕਮਾਏ। ਇਸ ਉੱਦਮ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਸੁਆਦਾਂ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਗੀ ਭਰੇ ਸੁਆਦ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ।
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬ ਟੈਕਨੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਸ਼ਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ “ਸਕਿੱਲਐਕਸਸ” ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਡਿਜੀਟਲ ਕਰੀਅਰ ਗਾਈਡੈਂਸ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦੇ 2.5 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਪਭੋਗਤਾ ਹਨ। ਇਹ ਉਦਾਹਰਣ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਰਾਹੀਂ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ-ਅਧਾਰਤ ਉੱਦਮ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਪੰਕਜ ਨੇ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਯੂਟਿਊਬ ਰਾਹੀਂ “ਜ਼ਾਰੀਆ ਜਵੈਲਰੀ” ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਔਨਲਾਈਨ ਨਕਲੀ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਲਗਭਗ 150 ਗਾਹਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ₹30,000 ਕਮਾਏ।
ਸਰਕਾਰੀ ਆਈ.ਟੀ.ਆਈ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਕਮਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ “ਕੇ.ਐਮ.ਐਲ. ਮਸ਼ਰੂਮਜ਼” ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਸਥਾਨਕ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਨੂੰ ਬਟਨ ਮਸ਼ਰੂਮ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਲਗਭਗ ₹1.5 ਲੱਖ ਕਮਾਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਲਈ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ।
ਸਰਕਾਰੀ ਆਈਟੀਆਈ (ਔਰਤ), ਮੋਹਾਲੀ ਤੋਂ ਗਗਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਰੰਗੀ ਨੇ “ਨੇਲ ਸਟੂਡੀਓ ਬਾਏ ਗਗਨ” ਨਾਮਕ ਘਰੇਲੂ-ਅਧਾਰਤ ਨੇਲ ਆਰਟ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸੈਲੂਨਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ₹55,000 ਕਮਾਏ।
ਸਰਕਾਰੀ ਆਈਟੀਆਈ, ਮੋਹਾਲੀ ਤੋਂ ਰਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ “ਕੁਆਲਿਟੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸਟੋਰ” ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਔਨਲਾਈਨ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਰਾਹੀਂ ਵਿਕਰੀ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ “ਬਿਜ਼ਨਸ ਕਲਾਸ” ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੂਬੇ ਭਰ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਨਵੇਂ ਉੱਦਮੀ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ‘ਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਜਨਕ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰਾਂ ਨੇ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ 2026-27 ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ “ਬਿਜ਼ਨਸ ਕਲਾਸ” ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬੀ.ਕਾਮ., ਬੀਬੀਏ, ਬੀ.ਟੈਕ., ਅਤੇ ਬੀ.ਵੋਕੇਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਇਸਨੂੰ ਬੀ.ਏ., ਬੀ.ਐਸ.ਸੀ., ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਹੋਰ ਨੌਜਵਾਨ ਆਪਣੀ ਨਿਯਮਤ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿਹਾਰਕ ਉੱਦਮੀ ਹੁਨਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਣ।
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬ ਟੈਕਨੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਠਿੰਡਾ ਵਿਖੇ ਬੀ.ਟੈਕ. (ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ) ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸ਼ਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਉੱਦਮਤਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਤਰਜੀਹ ਨੇ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ‘ਸਕਿੱਲਐਕਸ’ ਉਸ ਸੋਚ ਨੂੰ ਇੱਕ ਡਿਜੀਟਲ ਕਰੀਅਰ ਗਾਈਡੈਂਸ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ‘ਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਮੇਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਕਰੀਅਰ ਮਾਰਗ ਚੁਣਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।”
