7 ਸਤੰਬਰ 2026: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਸੰਕਟ ਹੋਰ ਡੂੰਘਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਨਿੱਜੀ ਥਰਮਲ ਪਲਾਂਟਾਂ (private thermal plants) ਕੋਲ ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਕੋਲਾ ਸਟਾਕ ਬਚਿਆ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਨਵੀਂ ਸਪਲਾਈ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀ, ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦਨ ਬੰਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋਰ ਵਧ ਜਾਵੇਗੀ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਲੰਬੇ ਬਿਜਲੀ ਕੱਟ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੋਲੇ ਦੀ ਕਮੀ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕੋਲਾ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਥਰਮਲ ਪਲਾਂਟਾਂ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਕੋਲਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 4 ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ, PSPCL ਦੇ ਥਰਮਲ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਲੇ ਦਾ ਸਟਾਕ ਲੋੜੀਂਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਤੋਂ 117% ਵੱਧ ਸੀ। ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬਿਜਲੀ ਸੰਕਟ ਲਈ ਕੋਲੇ ਦੀ ਘਾਟ ਦੀ ਬਜਾਏ ਘੱਟ ਪਲਾਂਟ ਲੋਡ ਫੈਕਟਰ (PLF), ਜਾਂ ਘੱਟ ਉਤਪਾਦਨ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਹੈ।
ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਲੇ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਫ਼ੀ ਕੋਲਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਦਾਅਵਾ: ਨਿੱਜੀ ਪਲਾਂਟਾਂ ‘ਤੇ 3 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸਟਾਕ
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਲਗਭਗ 15,900 ਮੈਗਾਵਾਟ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਸੂਬੇ ਦਾ ਆਪਣਾ ਉਤਪਾਦਨ ਸਿਰਫ 4,862 ਮੈਗਾਵਾਟ ਹੈ। ਪਾਵਰਕਾਮ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਪੂਲ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 11,100 ਮੈਗਾਵਾਟ ਬਿਜਲੀ ਖਰੀਦਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਜ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਥਰਮਲ ਪਲਾਂਟਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਸਥਾਪਿਤ ਸਮਰੱਥਾ 5,680 ਮੈਗਾਵਾਟ ਹੈ, ਪਰ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ, ਸਿਰਫ 3,800 ਮੈਗਾਵਾਟ ਦੇ ਲਗਭਗ ਉਤਪਾਦਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਥਰਮਲ ਪਲਾਂਟਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਤਪਾਦਨ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਿੱਜੀ ਥਰਮਲ ਪਲਾਂਟਾਂ ਕੋਲ ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਦਾ ਕੋਲਾ ਬਚਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਥਰਮਲ ਪਲਾਂਟਾਂ ਕੋਲ 8 ਤੋਂ 10 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸਟਾਕ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਲੇ ਦੇ ਰੈਕ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ ਹੋਰ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਕੇਂਦਰੀ ਕੋਲਾ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਅੰਕੜੇ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੀਐਸਪੀਸੀਐਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਥਰਮਲ ਪਲਾਂਟਾਂ – ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਥਰਮਲ ਪਲਾਂਟ, ਲਹਿਰਾ ਮੁਹੱਬਤ, ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਰੋਪੜ – ਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਸਮਰੱਥਾ 2,300 ਮੈਗਾਵਾਟ ਹੈ। 4 ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਲੇ ਦਾ ਸਟਾਕ ਮਿਆਰੀ ਲੋੜ ਦਾ ਲਗਭਗ 117% ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ ਪੀਐਸਪੀਸੀਐਲ ਪਲਾਂਟਾਂ ਦਾ ਔਸਤ ਪੀਐਲਐਫ (ਪਲਾਂਟ ਲੋਡ ਫੈਕਟਰ) ਲਗਭਗ 42% ਸੀ।
ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਪਲਾਂਟ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਔਸਤਨ 42% ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਉਤਪਾਦਨ ਕੋਲੇ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੈਪਟਿਵ ਮਾਈਨ ਉਤਪਾਦਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੀਐਸਪੀਸੀਐਲ ਦੇ ਪਚਵਾੜਾ ਸੈਂਟਰਲ ਕੋਲਾ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਥਰਮਲ ਪਲਾਂਟਾਂ ਨੂੰ ਕੋਲੇ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਭਾ ਪਾਵਰ ਲਿਮਟਿਡ (ਐਨਪੀਐਲ) ਅਤੇ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਪਾਵਰ ਲਿਮਟਿਡ (ਟੀਐਸਪੀਐਲ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਚਵਾੜਾ ਸੈਂਟਰਲ ਕੋਲਾ ਖਾਣ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ 50% ਤੱਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
Read More: ਬਠਿੰਡਾ ਥਰਮਲ ਪਲਾਂਟ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਹੋਵੇਗੀ ਵਿਕਰੀ, ਮਿਲੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ
