ਪਟਨਾ, 22 ਅਗਸਤ 2026: ਲੋਹੀਆ ਸਵੱਛ ਬਿਹਾਰ ਅਭਿਆਨ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਪੱਛਮੀ ਚੰਪਾਰਣ ‘ਚ ਡੁਮਰੀ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨਕ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਗੰਦਗੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ ਬਲਕਿ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਅਧਿਆਏ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਘਰੇਲੂ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 1700 ਕੁਇੰਟਲ ਜੈਵਿਕ ਖਾਦ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਫਾਇਤੀ ਕੀਮਤਾਂ ‘ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ।
ਇਸ ਰਕਮ ਨੂੰ ਪੰਚਾਇਤ ਦੇ ਠੋਸ ਅਤੇ ਤਰਲ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਪ੍ਰਬੰਧਨ (SLWM) ਖਾਤੇ ‘ਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੈਸਾ ਹੁਣ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਈ-ਰਿਕਸ਼ਾ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਅਤੇ ਸਫਾਈ ਸੰਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਡੁਮਰੀ ਪੰਚਾਇਤ ‘ਚ, ਜੋ ਕਿ 3,430 ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਚੰਪਾਰਣ ਦੇ ਯੋਗਪੱਟੀ ਬਲਾਕ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਕ ਕੂੜਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਸੀ। ਘਰਾਂ, ਦੁਕਾਨਾਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕੂੜਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਖਿੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਫਾਈ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਥਾਨਕ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਲਈ ਮਹਿੰਗੇ ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸਨ।
ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਵੱਛ ਭਾਰਤ ਮਿਸ਼ਨ (ਗ੍ਰਾਮੀਣ)/ਲੋਹੀਆ ਸਵੱਛ ਬਿਹਾਰ ਅਭਿਆਨ ਦੇ ਤਹਿਤ 2023 ‘ਚ ਇਸ ਪੰਚਾਇਤ ਵਿੱਚ ਠੋਸ ਅਤੇ ਤਰਲ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮੱਸਿਆ ਵਜੋਂ ਦੇਖਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਪੰਚਾਇਤ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤ ਦੇ ਸਾਰੇ 15 ਵਾਰਡਾਂ ‘ਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਘਰ-ਘਰ ਕੂੜਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ 15 ਪੁਸ਼ਕਾਰਟ ਰਿਕਸ਼ਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੈਟਰੀ ਰਿਕਸ਼ਾ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤਾ। ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਰਾਹੀਂ, ਹਰੇਕ ਵਾਰਡ ‘ਚ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਸਫਾਈ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਫਾਈ ਕਰਮਚਾਰੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਫਾਈ ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਹਰੇਕ ਘਰ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਗਿੱਲੇ ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ ਕੂੜੇ ਨੂੰ ਪੰਚਾਇਤ ਦੇ ਵੇਸਟ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਯੂਨਿਟ (WPU) ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਇਸਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਕਾਜਲੇ ਵਿਭਵ ਨਿਤਿਨ, ਡਿਪਟੀ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਕਮਿਸ਼ਨਰ, ਪੱਛਮੀ ਚੰਪਾਰਣ, ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ “ਕੂੜਾ-ਕਰਕਟ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ” ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਘਰ-ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਕੂੜਾ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਗਿੱਲੇ ਕੂੜੇ, ਗੋਬਰ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕੂੜੇ ਤੋਂ SBMG ਅਧੀਨ ਬਣੇ ਕੂੜੇ ਦੀ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਯੂਨਿਟ ‘ਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੁੱਲ 1,700 ਕੁਇੰਟਲ ਜੈਵਿਕ ਖਾਦ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਖਾਦ ਸਥਾਨਕ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਦਰਾਂ ‘ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਤਪਾਦਨ ਲਾਗਤ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਕਮੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਖਾਦ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਆਮਦਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੈਨੀਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਕੰਮ ‘ਚ ਲੱਗੇ ਪੈਡਲ ਰਿਕਸ਼ਾ ਅਤੇ ਈ-ਰਿਕਸ਼ਾ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਅਤੇ SBMG ਸੰਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਚਾਇਤ ਨੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਕੂੜੇ ਨੂੰ ਬੋਝ ਤੋਂ ਆਮਦਨ ਦੇ ਸਰੋਤ ‘ਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੈਨੀਟੇਸ਼ਨ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਡੁਮਰੀ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਇਹ ਪਹਿਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਰੱਖਣ ‘ਚ ਮੱਦਦ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਬਲਕਿ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਮੁੜ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਵੱਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਉਦਾਹਰਣ ਵੀ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ।
Read More: ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਿਵਾਸ ਦੀ ਉਮੀਦ ‘ਚ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਔਰਤ, ਜਾਣੋ ਕੀ ਕਿਹਾ
