18 ਜੂਨ 2026: ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਬਾਦੀ (population) ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਘਟ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੈਂਪਲ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮ (SRS) ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ।
ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 0-14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਿਰਫ 19.2 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ 24 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਗੁਆਂਢੀ ਰਾਜਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਹੈ: ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ 24.4 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 20.4 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 0-4 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਸਿਰਫ 6 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ 7.9 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ 6.2 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ 5.7 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੈ।
ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕੰਮਕਾਜੀ ਉਮਰ ਸਮੂਹ (15-59 ਸਾਲ) ਦਾ ਹਿੱਸਾ 69.3 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ 66.4 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। 60 ਸਾਲ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 11.5 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ 9.7 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੈ। ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ 12.2 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ 10.7 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੈ।
ਲਗਾਤਾਰ ਘਟਦੀ ਜਨਮ ਦਰ
ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਘਟਦੀ ਜਨਮ ਦਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜਨਮ ਦਰ, ਜੋ ਕਿ 2012-14 ਦੌਰਾਨ 15.7 ਸੀ, 2022-24 ਵਿੱਚ ਘਟ ਕੇ 13.9 ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ 18.6 ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਹੈ। ਗੁਆਂਢੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ 18.8 ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 14.2 ਦੀ ਜਨਮ ਦਰ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਸ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ
ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਧਦੀ ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਬਾਦੀ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ ਵਧਾਏਗੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਹਰ ਸਾਲ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਅੰਦਾਜ਼ਨ 150,000 ਤੋਂ 200,000 ਨੌਜਵਾਨ ਹਰ ਸਾਲ ਵਿਦੇਸ਼ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਹੁਨਰਮੰਦ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਕ ਕਾਰਜਬਲ ਦੀ ਘਾਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਰਾਜ ਦੀ ਜਨਮ ਦਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਘਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਔਸਤ ਜੀਵਨ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ।
Read More: ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਮੁਕਾਬਲੇ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲਈ ਮੁਫ਼ਤ ਕੋਚਿੰਗ ਦਾ ਐਲਾਨ, ਇੰਝ ਕਰੋ ਅਪਲਾਈ
