ਪਟਨਾ, 26 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026: ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਈਸੀਡੀਐਸ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਨੇ ਪਟਨਾ ਦੇ ਗਿਆਨ ਭਵਨ ਵਿਖੇ ਪੋਸ਼ਣ ਪੰਦਰਵਾੜਾ-2026 ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਕਰਵਾਏ ਸੂਬੇ ਪੱਧਰੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰੀ ਬਿਜੇਂਦਰ ਯਾਦਵ ਨੇ ਅਪੰਗਤਾ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਅਤੇ ਅਪੰਗਤਾ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਸ਼ਡਿਊਲ (ਡੀਐਸਐਸ) ਦੀ ਰਸਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਵਿਭਾਗੀ ਸਕੱਤਰ ਬੰਦਨਾ ਪ੍ਰਿਆਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਵਰਕਰਾਂ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਐਂਡਰਾਇਡ-ਅਧਾਰਤ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਮਿਲਣਗੇ।
ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਡੀਐਸਐਸ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਚੈੱਕਲਿਸਟ ਹੈ ਜੋ ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਵਰਕਰਾਂ ਨੂੰ ਛੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਸੰਬੰਧੀ ਦੇਰੀ ਦੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਏਗੀ: ਮੋਟਰ ਵਿਕਾਸ, ਭਾਸ਼ਾ ਸੰਚਾਰ, ਬੋਧਾਤਮਕ ਵਿਕਾਸ, ਸਮਾਜਿਕ-ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਵਿਵਹਾਰ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਸ਼ਕਤੀ 0-6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ। ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਆਸ਼ਾ/ਏਐਨਐਮ, ਆਰਬੀਐਸਕੇ ਟੀਮਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਰਲੀ ਇੰਟਰਵੈਂਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ (ਡੀਈਆਈਸੀ) ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰੈਫਰਲ ਸਿਸਟਮ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ “ਸਾਡੇ ਬੱਚੇ, ਸਾਡਾ ਪਰਿਵਾਰ” ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਵਟਸਐਪ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਚੈਨਲ ਵੀ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪੋਸ਼ਣ, ਦੇਖਭਾਲ, ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗੀ ਵਿਕਾਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗਾ।
ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ-ਕਮ-ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਅਰਲੀ ਚਾਈਲਡਹੁੱਡ ਕੇਅਰ ਐਂਡ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ (ਈਸੀਸੀਈ) ਅਧੀਨ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆਰੰਭ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਵੰਡੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਵਰਕਰਾਂ, ਸਹਾਇਕਾਂ ਅਤੇ ਸਟਾਫ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ।
ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਕੱਤਰ ਬੰਦਨਾ ਪ੍ਰਿਆਸ਼ੀ, ਜੋ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ‘ਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੋਸ਼ਣ ਪੰਦਰਵਾੜਾ 2026 ਦੌਰਾਨ ਬਿਹਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ 71 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੋਸ਼ਣ ਮਹੀਨਾ 2025 ‘ਚ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਿਹਾਰ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਬਿਹਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਪੋਸ਼ਣ ਪੰਦਰਵਾੜਾ 2026 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਸਕੱਤਰ ਨੇ ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ‘ਤੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬੱਚੇ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਛੇ ਸਾਲ ਸਰੀਰਕ, ਮਾਨਸਿਕ, ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨੀਂਹ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਲਗਭਗ 85 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦਿਮਾਗੀ ਵਿਕਾਸ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸਹੀ ਪੋਸ਼ਣ, ਸੰਚਾਰ, ਖੇਡ-ਅਧਾਰਤ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਪੂਰੇ ਭਵਿੱਖ ‘ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪੰਦਰਵਾੜੇ ਦੌਰਾਨ, ਰਾਜ ਨੇ ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਪੋਸ਼ਣ, 0-3 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਮਾਗੀ ਵਿਕਾਸ, 3-6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਖੇਡ-ਅਧਾਰਤ ਸਿਖਲਾਈ, ਸਕ੍ਰੀਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਅਤੇ ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਮਾਪਿਆਂ, ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਵਰਕਰਾਂ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਰਾਜ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਚਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਕੇਂਦਰ, VHSND ਸੈਸ਼ਨ, ਘਰੇਲੂ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ, ਪੋਸ਼ਣ ਰੈਲੀਆਂ, ਬੇਬੀ ਸ਼ਾਵਰ, ਅੰਨਪ੍ਰਾਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸੰਮਤੀ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਬਿਹਾਰ ‘ਚ ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਸੁਧਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਾਰਚ 2026 ਲਈ ਨਿਊਟ੍ਰੀਸ਼ਨ ਟਰੈਕਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਮਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਠੰਢੇ ਕੱਦ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਨ, ਜੋ ਕਿ NFHS-5 ਵਿੱਚ 42.9 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸੀ, ਘੱਟ ਕੇ 40.60 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਘੱਟ ਭਾਰ, ਭਾਵ, ਉਮਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਘੱਟ ਭਾਰ, NFHS-5 ਵਿੱਚ 41 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਮਾਰਚ 2026 ਲਈ ਨਿਊਟ੍ਰੀਸ਼ਨ ਟਰੈਕਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਘੱਟ ਕੇ 19.2 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। NFHS-5 ‘ਚ ਬਰਬਾਦੀ, ਭਾਵ, ਉਚਾਈ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਘੱਟ ਭਾਰ, 22.9 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਾਰਚ 2026 ‘ਚ ਨਿਊਟ੍ਰੀਸ਼ਨ ਟਰੈਕਰ ਵਿੱਚ ਇਹ 7.7 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ‘ਚ ICDS ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ICDS ਸੰਯੁਕਤ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਫਸਰ, ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅਫਸਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸਹਾਇਕ, ਸਹਿਯੋਗੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।
Read More: ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਮਰਾਟ ਚੌਧਰੀ ਜਨਤਾ ਦਲ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਿਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲੇ
