16 ਦਸੰਬਰ 2025: ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਨਕਦੀ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸਮੱਸਿਆ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਛੋਟੇ ਮੁੱਲ ਦੇ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਨੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਛੋਟੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਤੱਕ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਕਰਮਚਾਰੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (AIRBEA) (All India Reserve Bank Employees Association ) ਨੇ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ‘ਤੇ ਡੂੰਘੀ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਸਥਿਤੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਕਰਮਚਾਰੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ – ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਸਬਿਆਂ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ – 10, 20 ਅਤੇ 50 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨੋਟ ਲਗਭਗ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, 100, 200 ਅਤੇ 500 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨੋਟ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਇਸ ਅਸੰਤੁਲਨ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਛੋਟੇ ਨਕਦੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
AIRBEA ਨੇ RBI ਦੇ ਮੁਦਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਡਿਪਟੀ ਗਵਰਨਰ ਟੀ. ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਲਿਖੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ATM ਸਿਰਫ਼ ਉੱਚ ਮੁੱਲ ਦੇ ਨੋਟ ਹੀ ਵੰਡ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬੈਂਕ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਮੁੱਲ ਦੇ ਨੋਟ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹਨ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਸਥਾਨਕ ਆਵਾਜਾਈ, ਕਰਿਆਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਨਕਦੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।
ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਡਿਜੀਟਲ ਭੁਗਤਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸਰਕੂਲੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਨਕਦੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਮਾਤਰਾ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਰਕ ਹੈ ਕਿ ਡਿਜੀਟਲ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਅਜੇ ਤੱਕ ਵੱਡੀ ਆਬਾਦੀ ਲਈ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਵਿਕਲਪ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਿਆ ਹੈ ਜੋ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਖਰਚਿਆਂ ਲਈ ਨਕਦੀ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਛੋਟੇ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵੀ ਅਸਫਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਅਤੇ ਸਵੀਕਾਰਯੋਗਤਾ ਦੋਵੇਂ ਸੀਮਤ ਹਨ।
ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ, ਕਰਮਚਾਰੀ ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ ਆਰਬੀਆਈ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਦਖਲ ਦੇਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਪਾਰਕ ਬੈਂਕਾਂ ਅਤੇ ਆਰਬੀਆਈ ਕਾਊਂਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਛੋਟੇ ਮੁੱਲ ਦੇ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਵੰਡ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਆਯੋਜਿਤ “ਸਿੱਕਾ ਮੇਲਾ” ਨੂੰ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।
ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਮੇਲੇ ਪੰਚਾਇਤਾਂ, ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾਵਾਂ, ਖੇਤਰੀ ਪੇਂਡੂ ਬੈਂਕਾਂ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਸਹਾਇਤਾ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਛੋਟੇ ਮੁੱਲ ਦੀ ਮੁਦਰਾ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੋ ਸਕੇ ਅਤੇ ਨਕਦੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਨੂੰ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।
Read More: RBI: ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਸ਼ਕਤੀਕਾਂਤ ਦਾਸ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਹੋਇਆ ਪੂਰਾ, ਜਾਣੋ ਕੌਣ ਹੋਣਗੇ ਨਵੇਂ ਗਵਰਨਰ
