ਹਰਿਆਣਾ, 16 ਨਵੰਬਰ 2026: TB-Free Haryana: ਹਰਿਆਣਾ ਨੇ ਟੀਬੀ (ਟੀਬੀ) ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਵੱਲ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਗਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। 2025 ਤੱਕ ਸੂਬੇ ਦੀਆਂ 6,237 ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ‘ਚੋਂ 2,157 ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੀ ਤਸਦੀਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਟੀਬੀ ਮੁਕਤ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕੁੱਲ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਦਾ ਲਗਭੱਗ 35 ਫੀਸਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੂਬੇ ‘ਚ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਟੀਬੀ ਖਾਤਮੇ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਤਹਿਤ ਹੁਣ ਤੱਕ ਲਗਭਗ 25.6 ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇਹ ਮੁਹਿੰਮ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (ਏਆਈ) ਅਧਾਰਤ ਡਿਜੀਟਲ ਐਕਸ-ਰੇ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਅਣੂ ਟੈਸਟਿੰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਜਲਦੀ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਵਧੀਕ ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ ਡਾ. ਸੁਮਿਤਾ ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਸਰਗਰਮ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ, ਆਧੁਨਿਕ ਟੈਸਟਿੰਗ ਸਹੂਲਤਾਂ, ਬਿਹਤਰ ਇਲਾਜ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਟੀਬੀ ਖਾਤਮੇ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ ‘ਤੇ ਟੀਬੀ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ‘ਚ ਲੱਛਣ ਰਹਿਤ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਘੱਟ ਸੇਵਾ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ‘ਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਆਬਾਦੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ 7 ਦਸੰਬਰ, 2024 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਹੁਣ ਤੱਕ 900,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਛਾਤੀ ਦੇ ਐਕਸ-ਰੇ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 550,000 ਅਣੂ ਟੈਸਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਅਕਤੂਬਰ 2026 ਤੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਲਗਭਗ 167,000 ਟੀਬੀ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਪਦਿਕ ਖਾਤਮੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (NTEP) ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, 7 ਦਸੰਬਰ, 2024 ਤੋਂ 22 ਅਕਤੂਬਰ, 2026 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੂਬੇ ‘ਚ 164,594 ਨਵੇਂ ਟੀਬੀ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਤਹਿਤ ਪਛਾਣੇ ਗਏ ਵਾਧੂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕੁੱਲ ਅੰਕੜਾ ਲਗਭਗ 1.67 ਲੱਖ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਰਿਆਣਾ ਨੇ 2026 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨੌਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ‘ਚ ਟੀਬੀ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਟੀਚੇ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।
ਜਨਵਰੀ ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ 2026 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸੂਬੇ ‘ਚ 67,500 ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਟੀਚੇ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 68,842 ਟੀਬੀ ਮਾਮਲੇ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰਿਆਣਾ ਨੇ ਟੀਚੇ ਦਾ 102 ਫ਼ੀਸਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ‘ਚੋਂ, 40,520 ਮਾਮਲੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ 28,322 ਮਾਮਲੇ ਨਿੱਜੀ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਤਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੂਚਨਾ ਟੀਚੇ ਦਾ 108 ਫ਼ੀਸਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਸੂਬਾ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ‘ਚ ਟੀਬੀ ਦੇ 3,839 ਮਾਮਲੇ ਅਤੇ ਡਰੱਗ-ਰੋਧਕ ਟੀਬੀ ਦੇ 1,938 ਮਾਮਲੇ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੇ।
ਡਾ. ਸੁਮਿਤਾ ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰਾਜ ਹੁਣ ਖੰਘ, ਬੁਖਾਰ ਅਤੇ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਵਰਗੇ ਆਮ ਲੱਛਣਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਟੀਬੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਸਪੱਸ਼ਟ ਲੱਛਣਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਸਰਗਰਮ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੋਰਟੇਬਲ ਏਆਈ-ਅਧਾਰਤ ਡਿਜੀਟਲ ਐਕਸ-ਰੇ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੀ ਮੱਦਦ ਨਾਲ ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ‘ਚ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਿਹਤ ਟੀਮਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਜਾਂਚ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਲਈ 90 ਪੋਰਟੇਬਲ ਏਆਈ-ਅਧਾਰਤ ਐਕਸ-ਰੇ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੂਬੇ ‘ਚ 46 ਸੀਬੀਐਨਏਏਟੀ ਅਤੇ 247 ਟਰੂਨੈਟ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਅਣੂ ਟੈਸਟਿੰਗ ਨੈਟਵਰਕ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਟੀਬੀ ਅਤੇ ਰਿਫੈਂਪਿਸਿਨ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਦਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਨੂੰ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਟੈਸਟਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਸੂਬੇ ‘ਚ 23 ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਟੀਬੀ ਕੇਂਦਰ, 168 ਟੀਬੀ ਯੂਨਿਟ ਅਤੇ 452 ਮਨੋਨੀਤ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਕੋਪੀ ਕੇਂਦਰ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੀਜੀਆਈਐਮਐਸ, ਰੋਹਤਕ ਅਤੇ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਰੈਫਰੈਂਸ ਲੈਬਾਰਟਰੀ, ਕਰਨਾਲ ਵਿਖੇ ਕਲਚਰ ਅਤੇ ਡਰੱਗ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਜਾਂਚ ਲਈ ਦੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਟੈਸਟਿੰਗ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਜਨਤਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਿਹਤਰ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ, ਟੈਸਟਿੰਗ ‘ਚ ਦੇਰੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਅਤੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਅਤੇ ਢੁਕਵਾਂ ਇਲਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੂਬੇ ‘ਚ ਟੀਬੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪਛਾਣ ‘ਤੇ ਵਧੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਜਨਵਰੀ ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ 2026 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ 731,250 ਦੇ ਟੀਚੇ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 787,506 ਸੰਭਾਵੀ ਟੀਬੀ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਟੀਬੀ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ‘ਚ ਸਹਿ-ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਨੂੰ ਵੀ ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, 66,068 ਸੂਚਿਤ ਟੀਬੀ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਐੱਚਆਈਵੀ ਲਈ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਕਿ 65,118 ਦੀ ਸ਼ੂਗਰ ਲਈ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ‘ਚੋਂ, 675 ਮਰੀਜ਼ ਟੀਬੀ ਅਤੇ ਐੱਚਆਈਵੀ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਪਾਏ ਗਏ, ਜਦੋਂ ਕਿ 3,633 ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਟੀਬੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸ਼ੂਗਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਢੁਕਵਾਂ ਡਾਕਟਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਫਾਲੋ-ਅੱਪ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਡਾ. ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ, ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹਰਿਆਣਾ ‘ਚ ਰੋਕਥਾਮ ਇਲਾਜ, ਪੋਸ਼ਣ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਨਿਗਰਾਨੀ ‘ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। 7 ਦਸੰਬਰ, 2024 ਅਤੇ 22 ਅਕਤੂਬਰ, 2026 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਟੀਬੀ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਲਗਭਗ 1.15 ਲੱਖ ਸੰਪਰਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਥਾਮ ਇਲਾਜ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, 1 ਜਨਵਰੀ, 2026 ਅਤੇ 22 ਅਕਤੂਬਰ, 2026 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਕੁੱਲ 51,322 ਟੀਬੀ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, 26,026 ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨੀ-ਕਸ਼ੈ ਮਿੱਤਰ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।




