ਸਹਾਰਨਪੁਰ, ਇਹ ਮਹਿਜ਼ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਲੱਕੜ ਦੀ ਰੂਹ ‘ਚ ਵਸਿਆ ਇਕ ਜਿਉਂਦਾ-ਜਾਗਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਹਵਾਵਾਂ ‘ਚ ਅੱਜ ਵੀ ਸ਼ੀਸ਼ਮ ਦੇ ਬੁਰਾਦੇ ਦੀ ਮਹਿਕ ਅਤੇ ਤੇਸੀਆਂ ਦੀ ਖੜਕ ਇਕ ਅਜੀਬ ਜਿਹਾ ਸਕੂਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਗੁਰਨੀਤ ਕੌਰ ਦੀ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ “The Tale of Wooden City” ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਦੌਰ ‘ਚ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਲਾ ਸਿਰਫ਼ ਵਪਾਰ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਇਕ ਇਬਾਦਤ ਸੀ।
ਬਹਿਲੋਲ ਲੋਧੀ ਦਾ ਦੌਰ ਅਤੇ ਕਾਰੀਗਰੀ ਦਾ ਆਗਾਜ਼
ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸਬੰਧ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਬਹਿਲੋਲ ਲੋਧੀ ਦੇ ਰਾਜਕਾਲ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ‘ਚ ਜੰਗਲ ਬਹੁਤ ਸੰਘਣੇ ਸਨ ਅਤੇ ਨੀਲਗਿਰੀ ਤੇ ਸ਼ੀਸ਼ਮ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਸੀ। ਲੋਧੀ ਦੌਰ ‘ਚ ਇੱਥੇ ਸ਼ਾਹੀ ਦਸਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮਾਹਰ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦਾ ਆਗਮਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਬਾਰੀਕ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਇਰਾਨੀ ਵੇਲ-ਬੂਟਿਆਂ ਦਾ ਹੁਨਰ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ‘ਚ ਅਜਿਹਾ ਬੀਜ ਬੀਜਿਆ ਕਿ ਅੱਜ ਪੰਜ ਸਦੀਆਂ ਬੀਤ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ‘ਚ ਉਹੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਨਫ਼ਾਸਤ ਬਰਕਰਾਰ ਹੈ।
ਸੰਦਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ: ਇਕ ਵਿਰਾਸਤ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ
ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਦੀ ਫਰਨੀਚਰ ਮਾਰਕੀਟ ਦੀ ਅਸਲ ਜਾਨ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਉਹ ਕਾਰਖਾਨੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ‘ਕਲਾ ਦੇ ਮੰਦਰ’ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਗੁਰਨੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਇਸ ਫਿਲਮ ‘ਚ ਬੜੇ ਹੀ ਕਮਾਲ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇਕ ਸਧਾਰਨ ਲੱਕੜ ਦਾ ਮੋਢਾ (log), ਕਾਰੀਗਰ ਦੀ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਚੌਰਾਸੀ (ਛੈਣੀ) ਅਤੇ ਹਥੌੜੀ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਇਕ ‘ਸ਼ਾਹਕਾਰ’ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਕੋਲ ਭਾਵੇਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ‘ਚ ਉਹ ਜਾਦੂ ਹੈ ਜੋ ਸਖ਼ਤ ਤੋਂ ਸਖ਼ਤ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਮੋਮ ਵਾਂਗ ਢਾਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ “The Tale of Wooden City” ‘ਚ ਉਸ ‘ਔਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ’ ਨੂੰ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਫਿਲਮਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਹੁਨਰ ਸਿਰਫ਼ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਸਾਂਭਿਆ ਹੋਇਆ ਇਕ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਹੈ।
The Unmute ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼: ਅਣਸੁਣੇ ਕਿੱਸਿਆਂ ਦਾ ਮੁਹਾਂਦਰਾ
ਇਸ ਬਿਹਤਰੀਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ‘The Unmute’ ਚੈਨਲ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ‘The Unmute’ ਦਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹੋ ਯਤਨ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਵੇ ਜੋ ਅੱਜ ਦੇ ਸ਼ੋਰ-ਸ਼ਰਾਬੇ ‘ਚ ਕਿਤੇ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਗੁਰਨੀਤ ਕੌਰ ਦੀ ਪਾਰਖੂ ਅੱਖ ਨੇ ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ‘ਚੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਿਹਰਿਆਂ ਨੂੰ ਲੱਭਿਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਮ ‘ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਇਹ ‘ਵੁਡਨ ਸਿਟੀ’ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ‘ਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।
ਇਹ ਫਿਲਮ ਇਕ ਸੱਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ, ਉਸ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਦਾ, ਜੋ ਅਸੀਂ ਅਕਸਰ ਫਰਨੀਚਰ ਦੇ ਰੂਪ ‘ਚ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ‘ਚ ਤਾਂ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ।
Read More: ਬਲੈਕ ਫ੍ਰਾਈਡੇ ਕੀ ਹੈ ? ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਕਹਾਣੀਆਂ
