ਦੇਸ਼, 30 ਮਾਰਚ 2026: ਜਨਗਣਨਾ 2026 ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2026 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ 33 ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਸ ‘ਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਲਿਵ-ਇਨ ‘ਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਜੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਤਾਂ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ ਜੇਕਰ ਜੋੜਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲੇਗਾ।
ਪੜਾਅ 1: ਘਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਜਨਗਣਨਾ (HLO)
1. ਇਸ ਪੜਾਅ ‘ਚ ਸਾਰੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਢਾਂਚਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੋਵੇਗੀ।
2. ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ, ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
3. ਹਰੇਕ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਜੀਓ-ਟੈਗ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ ਨੰਬਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
4. ਇਹ ਪੜਾਅ ਅਪ੍ਰੈਲ ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ 2026 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਲਈ ਇੱਕ ਔਨਲਾਈਨ ਪੋਰਟਲ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਰਜ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਇਸ ਪੋਰਟਲ ‘ਤੇ ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ‘ਹਾਊਸ ਲਿਸਟਿੰਗ ਅਤੇ ਹਾਊਸਿੰਗ ਜਨਗਣਨਾ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਦੇਸ਼ ‘ਚ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸਰਕਾਰ ਬਿਹਤਰ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਬਣਾ ਸਕੇ। ਦੂਜੇ ਪੜਾਅ ‘ਚ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ਜਨਗਣਨਾ 2027 ‘ਚ 33 ਸਵਾਲ ਜਵਾਬ
1. ਭਵਨ ਨੰਬਰ (ਨਗਰ ਜਾਂ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਜਾਂ ਜਨਗਣਨਾ ਨੰਬਰ)
2. ਮਕਾਨ ਨੰਬਰ
3. ਮਕਾਨ ਦੇ ਫਰਸ਼ ‘ਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਮੱਗਰੀ
4. ਮਕਾਨ ਕੇ ਕੰਧ ‘ਚ ਵਰਤੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਮੱਗਰੀ
5. ਮਕਾਨ ਦੇ ਛੱਤ ‘ਚ ਵਰਤੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਮੱਗਰੀ
6. ਮਕਾਨ ਦਾ ਉਪਯੋਗ
7. ਮਕਾਨ ਦੀ ਹਾਲਤ
8. ਪਰਿਵਾਰ ਨੰਬਰ
9. ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ
10. ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦਾ ਨਾਮ
11. ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦਾ ਲਿੰਗ
12. ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ/ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਨਜਾਤਿ/ਹੋਰ
13. ਮਕਾਨ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ
14. ਮਕਾਨ ‘ਚ ਕਮਰਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ
15. ਪਰਿਵਾਰ ‘ਚ ਵਿਆਹੀ ਦੰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ
16. ਪਾਣੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ
17. ਜਲ ਸਰੋਤ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ
18. ਲਾਈਟ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ
19. ਟਾਇਲਟ ਦੀ ਉਪਲਬੱਧਤਾ
20. ਟਾਇਲਟ ਦੀ ਕਿਸਮ
21. ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਨਿਕਾਸੀ
22. ਇਸ਼ਨਾਨ ਘਰ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ
23. ਰਸੋਈਘਰ, ਐਲਪੀਜੀ/ਪੀਐਨਜੀ ਕਨੈਕਸ਼ਨ
24. ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮੁੱਖ ਊਰਜਾ
25. ਰੇਡੀਓ/ਟ੍ਰਾਂਜਿਸਟਰ
26. ਟੈਲੀਵਿਜਨ
27. ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਸੁਵਿਧਾ
28. ਲੈਪਟਾਪ/ਕੰਪਿਊਟਰ
29. ਟੈਲੀਫੋਨ/ਮੋਬਾਈਲ ਫ਼ੋਨ/ਸਮਾਰਟ ਫ਼ੋਨ
30. ਸਾਈਕਲ/ਸਕੂਟਰ/ਮੋਟਰਸਾਇਕਿਲ/ਮੋਪੇਡ
31. ਕਾਰ/ਜੀਪ/ਵੈਨ
32. ਮੁੱਖ ਅਨਾਜ
33. ਮੋਬਾਈਲ ਨੰਬਰ
ਦੋ ਪੜਾਵਾਂ ‘ਚ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਜਨਗਣਨਾ
ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਨੇ 2027 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਲਈ ₹11,718 ਕਰੋੜ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ, ਇਸ ‘ਚ ਜਾਤੀ ਜਨਗਣਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਦੀ 16ਵੀਂ ਜਨਗਣਨਾ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਗਣਨਾ ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਨਗਣਨਾ ਅਸਲ ‘ਚ 2021 ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ: ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਮਕਾਨ ਸੂਚੀਕਰਨ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਜਨਗਣਨਾ
ਦੂਜਾ ਪੜਾਅ: ਫਰਵਰੀ 2027 ‘ਚ ਆਬਾਦੀ ਜਨਗਣਨਾ
ਜਨਗਣਨਾ 2027 ਦੋ ਪੜਾਵਾਂ ‘ਚ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ |
ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਿਜੀਟਲ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ
ਕਾਗਜ਼ ਫਾਰਮ ਅਤੇ ਰਜਿਸਟਰਾਂ ਨੂੰ ਹੈਂਡਹੈਲਡ ਡਿਵਾਈਸਾਂ, ਜੀਓ-ਟੈਗਿੰਗ ਮੈਪਿੰਗ ਟੂਲਸ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਵੈੱਬ-ਅਧਾਰਤ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦੁਆਰਾ ਬਦਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਿਜੀਟਲ ਜਨਗਣਨਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਲਗਭਗ 32 ਲੱਖ ਫੀਲਡ ਵਰਕਰ (ਗਣਨਾਕਾਰ ਅਤੇ ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰ) ਮੋਬਾਈਲ ਡਿਵਾਈਸਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲੱਖਾਂ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਜਨਸੰਖਿਆ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਡੇਟਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਗੇ। ਇਹ ਡੇਟਾ CMMA ਸਿਸਟਮ ਰਾਹੀਂ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ, ਕੰਪਾਇਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਲਤੀਆਂ ਘਟਣਗੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਬਚੇਗਾ।
Read More: ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਲੱਗੇਗਾ ਜੁਰਮਾਨਾ, IBC ‘ਚ 12 ਸੋਧਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ
