ਹਰਿਆਣਾ, 31 ਜਨਵਰੀ 2026: ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨਾਇਬ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ 39ਵਾਂ ਸੂਰਜਕੁੰਡ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਸ਼ਿਲਪ ਮੇਲਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਮੀਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਜੋੜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਲਾ ‘ਵੋਕਲ ਫਾਰ ਲੋਕਲ’ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨੀਂਹ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਿਲਪਾਂ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਮਾਧਿਅਮ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਸ ਸਾਲ, ‘ਸਥਾਨਕ ਤੋਂ ਗਲੋਬਲ’ ਅਤੇ ‘ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਛਾਣ’ ਦੇ ਥੀਮ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਤ, ਇਹ ਮੇਲਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇ ਹਰੇਕ ਕਾਰੀਗਰ ਦੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲਣ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਫਰੀਦਾਬਾਦ ‘ਚ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸੀ.ਪੀ. ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦੁਆਰਾ 39ਵੇਂ ਸੂਰਜਕੁੰਡ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਸ਼ਿਲਪ ਮੇਲੇ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਕੱਠ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
ਨਾਇਬ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ ਨੇ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸੀ.ਪੀ. ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਮੇਲੇ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਕੁੰਭ ਦੇ ਗਵਾਹ ਬਣ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਜਿਸਦੀ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤ ‘ਚ ਸਗੋਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ‘ਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਛਾਣ ਹੈ।
ਹਰਿਆਣਾ ‘ਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੂਰਜਕੁੰਡ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਮੇਲਾ ਸਾਡੀ ਪੁਰਾਤਨਤਾ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦਾ ਸੰਗਮ ਹੈ। ਅੱਜ, ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਰਹੇ ਹਾਂ ਜਿਸਨੇ ਪਿਛਲੇ 38 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਿਰਫ਼ ਆਰਥਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ‘ਤੇ ਮਾਣ ਕਰਨਾ, ਆਪਣੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਸੂਰਜਕੁੰਡ ਮੇਲਾ ਇਸ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਜਿਉਂਦੀ ਜਾਗਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ। ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬੁਣੇ ਹੋਏ ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੱਕ, ਇੱਥੇ ਹਰ ਵਸਤੂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਦੇ ਅਸਲ ਨਾਇਕ ਸਾਡੇ ਕਾਰੀਗਰ ਹਨ।
ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਵਾਰ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਰ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਏ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਾਂਸ ਦੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਹੋਣ, ਦੱਖਣ ਦੀਆਂ ਰੇਸ਼ਮ ਸਾੜੀਆਂ ਹੋਣ, ਪੱਛਮ ਦੀ ਰੰਗੀਨ ਕਢਾਈ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਹੋਵੇ, ਪੂਰਾ ‘ਇਨਕ੍ਰੈਡੀਬਲ ਇੰਡੀਆ’ ਸੂਰਜਕੁੰਡ
‘ਚ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਵਾਰ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਮੇਘਾਲਿਆ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਤੇ ਭਾਈਵਾਲ ਰਾਜਾਂ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੌਜੂਦਗੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੰਚ ‘ਤੇ ਦੋਸਤਾਨਾ ਮਿਸਰ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਇਸ ਮੇਲੇ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਹੈ ਜੋ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੂਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਇੰਜਣ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜਕੁੰਡ ਮੇਲਾ ਇਸਦਾ ਜਿਉਂਦਾ ਜਾਗਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ। ਅਗਲੇ 15 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, 15 ਫਰਵਰੀ ਤੱਕ, ਲੱਖਾਂ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਆਮਦ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗੀ ਬਲਕਿ ਸਥਾਨਕ ਟੈਕਸੀ ਡਰਾਈਵਰਾਂ, ਹੋਟਲ ਮਾਲਕਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰਾਂ ਲਈ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰੇਗੀ। ਜਦੋਂ ਸੈਲਾਨੀ ਕੋਈ ਵਸਤੂ ਖਰੀਦਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਉਤਪਾਦ ਖਰੀਦਦੇ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ “ਸਥਾਨਕ ਲਈ ਵੋਕਲ” ਦੇ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਰਾਜ ‘ਚ ਦਸਤਕਾਰੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਿਲਪ ਮੇਲੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਸਰਸ ਮੇਲੇ ਵੀ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਅਤੇ ਬੁਣਕਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਰ ਸਾਲ ਦੀਵਾਲੀ ਮੇਲਾ ਵੀ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਸਵਤੀ ਮਹੋਤਸਵ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੀਤਾ ਮਹੋਤਸਵ ਦੇ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰਸ ਮੇਲਾ ਵੀ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਜ ਵਿੱਚ “ਮਾਟੀ ਕਲਾ ਬੋਰਡ” ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਹੁਨਰ ਵਿਕਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਨਿਖਾਰਨ ਲਈ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦਾ ਚਮਤਕਾਰ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦਾ ਕਾਰੀਗਰ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦ ਔਨਲਾਈਨ ਵਿਕਰੀ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਵੇਚ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬਣੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Read More: 39ਵਾਂ ਸੂਰਜਕੁੰਡ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਸ਼ਿਲਪ ਮੇਲਾ ਸੂਰਜਕੁੰਡ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਉਦਘਾਟਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸ਼ੁਰੂ
